การตรวจสุขภาพตามปัจจัยเสี่ยง

การตรวจสุขภาพตามปัจจัยเสี่ยงทางด้านอาชีวเวชศาสตร์

การตรวจสุขภาพตามปัจจัยเสี่ยงถือเป็นการเฝ้าระวังทางสุขภาพในรูปแบบหนึ่ง เพราะมีโรคหลายชนิดที่แอบแฝงอยู่ในสภาพแวดล้อมในการทำงาน ซึ่งโรคเหล่านั้นเป็นภัยเงียบคุกคามสุขภาพ และเกิดขึ้นโดยร่างกายไม่มีอาการแสดง การตรวจสุขภาพตามปัจจัยเสี่ยงจึงมีเป้าหมายสำคัญ คือการค้นหาโรคที่ซ่อนอยู่โดยที่ร่างกายยังไม่แสดงอาการผิดปกติ และค้นหาพฤติกรรมเสี่ยง หรือปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดโรคต่างๆ เพื่อหาแนวทางป้องกันและรับคำแนะนำในการปฏิบัติตัวอย่างถูกต้องจากแพทย์อาชีวเวชศาสตร์

การตรวจสุขภาพตามปัจจัยเสี่ยงแบ่งเป็น 6 รายการ ซึ่งแพทย์อาชีวเวชศาสตร์จะเป็นผู้แนะนำรายการตรวจที่เหมาะกับผู้ทำงานในแต่ละท่าน โดยดูจากความเสี่ยงที่เกิดขึ้นจากลักษณะงาน

1. การตรวจร่างกายโดยแพทย์อาชีวเวชศาสตร์ (Physical Examination) แพทย์จะทำการซักประวัติการทำงาน และตรวจร่างกายเพื่อค้นหาอาการและอาการแสดงที่สัมพันธ์กับความผิดปกติที่เกิดขึ้น
2. การตรวจสมรรถภาพการได้ยิน (Audiometry) เป็นการตรวจเพื่อคัดกรองและป้องกันโรคประสาทหูเสื่อมจากเสียงดัง (Noise-induced hearing loss; NIHL)
   • การเตรียมตัวก่อนตรวจสมรรถภาพการได้ยิน
     • สภาพร่างกายปกติ ไม่เป็นไข้หวัดหรือหูอื้อ
     • หยุดรับฟังเสียงดัง ก่อนตรวจอย่างน้อย 12 ชั่วโมง
     • หลีกเลี่ยงการสัมผัสเสียงดังจากที่บ้าน
     • มาถึงห้องตรวจสมรรถภาพการได้ยินก่อนรับการตรวจอย่างน้อย 5 นาทีเพื่อป้องกันการหอบเหนื่อยขณะทำการตรวจ
     • ก่อนเข้าห้องตรวจให้ปิดโทรศัพท์มือถือ ถอดที่คาดผม และต่างหู
3. การตรวจสมรรถภาพปอด (Spirometry) ตรวจเพื่อดูความสามารถในการทำหน้าที่ของปอด เช่น ดูว่าปริมาตรและความจุของปอดเป็นปกติดีหรือไม่ อากาศสามารถผ่านเข้าและออกจากปอดได้ดีเพียงใด และปอดมีความสามารถในการแลกเปลี่ยนก๊าซได้ดีเพียงใด
   • การเตรียมตัวก่อนตรวจสมรรถภาพปอด
     • สภาพร่างกายปกติ ในกรณีที่เคยเป็นโรคระบบทางเดินหายใจ เช่น ไข้หวัดหลอดลมอักเสบ ปอดบวม ต้องได้รับการรักษาหายมาแล้วอย่างน้อย 3 สัปดาห์ และไม่อยู่ในระยะหลังการผ่าตัดใหม่ ๆ เช่น ผ่าตัดช่องอก ช่องท้อง เป็นต้น
     • ควรสวมใส่เสื่อผ้าที่สบาย ไม่รัดทรวงอกและท้อง
     • ห้ามออกกำลังกายอย่างหนักก่อนตรวจอย่างน้อย 30 นาที
     • ไม่ดื่มเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ก่อนตรวจอย่างน้อย 4 ชั่วโมง
     • หยุดสูบบุหรี่ก่อนตรวจอย่างน้อย 24 ชั่วโมง
     • หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารจนอิ่มจัดก่อนตรวจอย่างน้อย 2 ชั่วโมง
     • หยุดใช้ยาขยายหลอดลมก่อนตรวจ
     • ถ้าใส่ฟันปลอมชนิดที่ถอดได้ ต้องถอดออก
4. การตรวจสมรรถภาพการมองเห็นทางอาชีวเวชศาสตร์ (Occupational Vision Test) เป็นการตรวจคัดกรองโรคหรือความผิดปกติที่เกี่ยวกับการมองเห็นให้กับคนทำงานและใช้ในการพิจารณาว่าผู้ปฏิบัติงานนั้นมีความพร้อมในการทำงานหรือไม่
   • การเตรียมตัวก่อนตรวจสมรรถภาพการมองเห็น
     • พักสายตาจากแสงสว่างจ้า 8-12 ชั่วโมง
     • สภาพดวงตาไม่เป็นอุปสรรคต่อการมองเห็น เช่น ตาเจ็บ ตาแดง เป็นต้น
     • ผู้ที่สวมแว่นตาให้นำแว่นมาด้วยเพื่อทำการตรวจสอบแว่นตาที่ใช้อยู่ว่ามีความเหมาะสมกับการทำงานหรือไม่
5. การตรวจสารบ่งชี้ทางชีวภาพ (Biomarkers) การตรวจสารบ่งชี้ทางชีวภาพจะช่วยคัดกรองถึงระดับการรับสัมผัสสารเคมีเข้าสู่ร่างกายซึ่งเป็นการเฝ้าระวังทางสุขภาพ เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดความผิดปกติจากการสัมผัสสารเคมีต่างๆเหล่านั้น
   • การเตรียมตัวก่อนตรวจสารบ่งชี้ทางชีวภาพ
     • การตรวจหาสาร Mandelic acid plus phenylglyoxylic acid/ Methyl hippuric acid ในปัสสาวะเพื่อประเมินการสัมผัส Styrene และ Xylene
       • ควรงดการใช้ยากลุ่ม Salicylate ได้แก่ ยา Aspirin, ยาแก้ไข้ลดปวดกรณีที่ต้องใช้ยาตามแพทย์สั่งให้รับประทานยาดังกล่าวอยู่เป็นประจำ กรุณาแจ้งให้เจ้าหน้าที่ทราบก่อนทุกครั้ง
       • งดการรับประทานอาหาร/เครื่องดื่มที่ใช้ Sodium benzoate (benzoic acid) หรือสารกันบูด เช่นอาหารกระป๋อง อาหารหมักดอง ขนมปัง เส้นก๋วยเตี๋ยว
     • การตรวจ hippuric acid ในปัสสาวะ ซึ่งเป็น biomarker ของ toluene
       • งดอาหารรสเปรี้ยวและน้ำอัดลม 1 วัน ก่อนตรวจ
       • งดการสัมผัส Toluene, Xylene, Styrene, Ethylbenzene จากแหล่งอื่น เช่นสี กาว น้ำมันเชื้อเพลิง
     • การตรวจหาสาร t,t-muconic acid ในปัสสาวะเพื่อประเมินการสัมผัส Benzene
       • ควรงดการใช้ยากลุ่ม Salicylate ได้แก่ ยา Aspirin, ยาแก้ไข้ลดปวดกรณีที่ต้องใช้ยาตามแพทย์สั่งให้รับประทานยาดังกล่าวอยู่เป็นประจำ กรุณาแจ้งให้เจ้าหน้าที่ทราบก่อนทุกครั้ง
       • งดอาหารและเครื่องดื่มที่มีส่วนผสมของกรดซอร์บิค หรือเกลือซอร์เบท ได้แก่ ขนมปัง เค้ก โดนัท เนยแข็ง น้ำผลไม้ต่างๆ ได้แก่น้ำมะตูม น้ำกระเจี๊ยบ
       • งดการสูบบุหรี่ก่อนการตรวจอย่างน้อย 12 ชั่วโมง
     • การตรวจระดับ o-cresol ในปัสสาวะเพื่อประเมินการสัมผัส Toluene
       • งดการสัมผัสกับตัวทำละลายอื่น เช่น Xylene หรือการดื่มสุรา เนื่องจากจะทำให้ลดประสิทธิภาพในการกำจัด Toluene ออกจากร่างกาย ทำให้ผลการสัมผัสไม่สะท้อนความเป็นจริง
6. การตรวจอื่น ๆ เช่น การตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด ในผู้ที่ทำงานสัมผัสกับรังสี การตรวจเอกซเรย์ปอดในผู้ที่ทำงานสัมผัสกับฝุ่นซิลิกา เป็นต้น

หากหน่วยงานใดต้องการทราบรายละเอียดข้อมูลการตรวจสุขตามปัจจัยเสี่ยงสามารถติดต่อขอข้อมูลได้ที่

หน่วยอาชีวอนามัยและศูนย์บริการสุขภาพบุคลากร เบอร์ติดต่อ 02-926-9922 และ 02-977-8416